-->
Məqalələr



Sorğu


Vəhhabiləri Azərbaycan üçün təhlükə hesab edirsinizmi?

Bəli (315)
Xeyr (192)
Bilmirəm (29)



ARXİV
Dost saytlar
Sayğac

free counters

Erməni elitasının etirafları
Şiriftin ölçüsünü dəyiş

        Atamoğlan Məmmədli
professor

        Təcavüzkar Ermənistan Respublikasının və onun havadarlarının əsassız iddia və tələblərini erməni alimlərinin, tarixçilərinin, siyasətçilərinin və din xadimlərinin özləri də müxtəlif dövrlərdə tənqid və etiraf etmişlər. Bunu aşağıda sadalanan etiraflar, fikir və mülahizələr təsdiq edir. Dünya birliyi də bu sətirləri oxuyarkən yaxşı olardı ki, onlara məhdud, şəxsi prizmadan deyil, ümumbəşəri normalardan yanaşsın.

        Tarixi qədimlik təsəvvürünə görə, ermənilərin Böyük Ermənistan hesab edilən həqiqi vətəni Rusiya hüdudlarından kənarda, daha doğrusu Kiçik Asiyada yerləşir. Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərə gəlincə, onların bir hissəsi aborigen olub, xristian dinini qoruyub saxlayan qədim albanların nəslindəndir. Bir hissəsi təqib və hücumlardan qurtarmaq üçün Azərbaycan torpaqlarında sığınacaq tapan İran və Türkiyə qaçqınlarıdır.
    B.İşxanyan. «Qafqaz xalqları», Petroqrad. 1916-cı il, səh 18.

* * *

        1828-ci ildə məşhur «Türkmənçay» müqaviləsi olmasaydı, Qriboyedov və Abovyan olmasaydı, rus əsrgərləri olmasaydı, bu gün müasir kənd və şəhərlərə çevrilən yüzlərlə yeni yaradılan erməni ocaqları olmayacaqdı… Təkcə son onillikdə (60-70-ci illərdə) Vətənə 200 mindən çox erməni köçmüşdür.
Zori Balayan. «Ocaq», səh 120, 192,273.

* * *

        Daşnak nümayəndələri ətraflarına çoxlu könüllü dəstələr yığaraq müharibə gedən Türk ərazilərində qadın, uşaq, qoca və əlilləri amansızcasına doğrayıb tökürdülər.
A.Lalayan. 1918-1920-ci illərdəki qırğınlar haqqında. «İnqilabi Şərq» jurnalı, N 2-3, 1936. Moskva

* * *

        Ara bir az sakitləşən kimi Şuşanı yenə gördüm. Şəhərin Türk məhəlləsində daş-kəsək yığınlarından başqa bir şey qalmamışdı. Bütün evlər yandırılmış, onların sahibləri isə öldürülmüşdü. Eyni hal Xankəndindəki Türk məhəlləsinin də başına gətirilmişdi… Bakıda ermənilər ingilislərin yardımı ilə böyük neft şəhərini ələ keçirdilər və şəhərin Türk əhalisindən 25.000 nəfərini qırdılar.
        Ohanes Apresyanın xatirələrindən. Leonard Ramsden Hartvill. «İnsanlar belədir. 1918-1922-ci illər Azərbaycan hadisələri bir erməninin xatirələrində». ABŞ, İndianapolis, «Bobbs Meril kompani» nəşriyyatı, 1928.

* * *

        Erməni hökumətinin daşnak agentləri Qarabağı Ermənistana birləşdirməyə çalışırlar. Bu, Qarabağ əhalisinin Bakıdakı həyat mənbəyindən məhrum olmaq, heç zaman heç nə ilə əlaqəsi olmayan Erivanla bağlanmaq deməkdir. Erməni kəndliləri beşinci qurultayda Azərbaycanı tanımağı və ona birləşməyi qərara aldılar.
Anastas Mikoyanın 22 may 1919-cu ildə Leninə yazılan məktubundan.

* * *

        Türklərlə ermənilər arasındakı ziddiyyətlərin yaranmasının səbəblərindən biri də Türk və Azərbaycan xalqlarının humanizminə, qayğıkeşliyinə, vətənpərvərliyinə qarşı erməni millətçilərinin amansız qəddarlığıdır.
Amerikalı erməni yazıçısı L.Z.Sürməliyan. «Xanımlar və cənablar, müraciətim sizədir» kitabından.

* * *
        Erməni yazıçısı V.Papazyan XX əsrin əvvəllərində ermənilərin inkişafı barədə məlumat verərək yazırdı: «Erməni xalqı tamamilə cahil, avam, vəhşi və başlıcası şüursuz idi. Adamlar daha çox basqın və talançılıqla məşğul olurdular… onlar bir şimal vəhşiləri kimi təkcə ovla yaşayırdılar».
Stepan Şaumyan. İzbraniie proizvedeniya. Tom. 1, s 390.

* * *

        Erməni alimi S.Zaveryan təsdiq edirdi ki, 1905-ci ildə azərbaycanlılar qırğına məruz qalan zaman, Şuşada 12, Cavanşir bölgəsində15, Cəbrayılda 5, Zəngəzurda 43, cəmi 75 müsəlman Türk kəndi yandırılıb dağıdılmışdır.
S.Zavaryan. Ekonomiçeskie usloviya Karabaxa i qolod 1905-1907 q. Perevod s armyanskoqo, Sankt-Peterburq (SPb), 1907, s 61.

* * *

        Çağdaş ermənilərin sevimli yazıçısı Raffi (Akop Melik Akopyan) «Samvel» adlı əsərində erməni etnosunun tarixi haqqında bunları etiraf edir: «Bizim quru tariximiz tarixçiyə çox az bilgi verməkdədir. Bizim ədəbiyyatımız kilsə yazılarından o yana gedə bilməmişdir».
Raffi (Akop Melik Akopyan), Samvel. İzdatelstvo Anastap, Erevan, 1971, s 16

* * *

        Erməni daşnaklarının başçılarından biri olmuş A.Əmiryan yazırdı ki, «təkcə İrəvan quberniyasında daşnaksakanlar tərəfindən 200 azərbaycanlı kəndi dağıdılmışdır».
«Bakı Fəhləsi», 28.05.1918

*  *  *

        Erməni tarixçisi Lalayan yazırdı ki, «əksinqilabi daşnak hökumətinin daxili siyasətinin mahiyyəti ölkə zəhmətkeşləri arasında milli nifrəti qızışdırmaqdan, Ermənistan ərazisində yaşayan azərbaycanlı əhalisini fiziki cəhətdən məhv etməkdən ibarət idi».
Tarixi yazışmalar, M., 1938, S. 79-107

*  *  *

Ermənilərin keçmişi ilə maraqlanan tarixçi Qaraqaşyan yazırdı ki, «ermənilərin keçmişi haqqında tarix və ya salnamə sayıla biləcək məlumatlar yoxdur».
Karakaşyan. «İstoriya vostoçnoqo voprosa». London, 1905

*  *  *

        Erməni tarixçisi Kapançyana görə, ermənilərin ilk vətəni «Hayasa» olmuş və onun ərazisi Fərat, Çorox və Araz çaylarının yuxarı axarları boyu arasındakı hüdudları əhatə etmişdir. Bu ölkənin qərbdən şərqə doğru uzunluğu cəmi 150-170 km-dən çox deyildi».
Kapançyan Q. Xayasa – kolıbel armyan. Yerevan, 1948, s 64

*  *  *

        Erməni yazıçısı və alimi Nalbəndyan da təsdiq edərək yazırdı ki, «erməni xalqı Dəclə və Fərat çaylarının yuxarı axarları boylarına söykənən ərazilərdə bərqərar olmuşdu. Bu ərazilərin aborigenləri isə (hetlər, hurrilər, urartulular) yüksək inkişaf etmiş xalqlar idi.
Nalbandyan V.S. «Armyanskaya literatura». M., 1976. s. 7

*  *  *

        Erməni alimi Manuk Abeqyan bu fikri daha da inkişaf etdirərək ermənilərin dumanlı keçmişi haqqında belə bir nəticəyə gəlmişdir: «Erməni xalqının mənşəyi nədir, onlar necə və nə vaxt, haradan və hansı yollarla bu yerlərə gəlmişlər, erməni olmamışdan əvvəl və sonra hansı tayfalarla əlaqədar olmuşlar, onların dilinə və etnik tərkibinə Kim necə təsir göstərib?
Bizim əlimizdə bu məsələləri təsdiq edən mötəbər və dəqiq dəlillər yoxdur».
Manuk Abeqyan. «İstoriya armyanskoy literaturı». Yerevan. 1975. s. 11

*  *  *

        Antropoloji nöqteyi-nəzərdən ermənilərin əksəriyyəti brahisefal, yəni qısaboyunlu, yastıbaşdır. Erməni tarixçisi Kapançyan bu fikirlə əlaqədar olaraq qeyd edirdi ki, «armenoid tipi» aşağıdakı xarakterik əlamətlərə malikdir: başı yastı (qısa) və ya dikdir, yastı və kəskin surətdə (dikinə) aşağı düşən arxa tərəfə malikdir, sifəti uzunsovdur və bir az da enlidir, burnu qeyri-adi dərəcədə böyükdür, iridir, çox vaxt əyilmiş (qartal dimdiyinə bənzər) və sifət xəttindən irəli çıxır, bədən quruluşu qeyri-mütənasibdir, ancaq ortaboyludur».
Kapançyan Q. «Xayasa-kolıbel armyan», s. 17

*  *  *

        Musa Xorenli yazırdı ki, «qədim Ərməniyə oraya gəlmiş tayfaları yüksək dərəcədə assimlyasiya etmək qabiliyyətinə malik idi. Bunu müxtəlif vaxtlarda bu ölkəyə gəlmiş çoxsaylı tayfalardan çıxmış şəxslər də sübut edir. Onların arasından bir çox böyük dövlət xadimləri və böyük çarlar çıxmışdır, hələ Ərməniyənin maarifçilərini, Parfiyadan çıxma Anak oğlu müqəddəs Qriqorini demirəm».
Göründüyü kimi, ermənilərin məzhəbinin banisi də Parfiyadan çıxma, yəni Türk mənşəli şəxs olmuşdur.
İstoriya Armenii Moiseya Xorenskoqo. M., 1893. s. 221

*  *  *

        XIX əsr müəllifi Lenorman tutarlı faktlara istinad edərək əsasən Henrix Roulinsonun söylədiyi eyni fikirlərlə razılaşmışdı ki, «Urartu dili hazırkı hayasa dili ilə heç bir qohumluğa malik deyildir. Friqiyadan çıxmış hayasalılar tədricən oradan şərqə doğru yerləşən dağlıq yerləri tutmuş, bu ərazidən qədim urartuluların bir hissəsini sıxışdırıb çıxarmış, bir hissəsini isə «həzm etmiş» və onların adlarını, etiqadını, dilini və əfsanələrini özününkü ilə əvəz etmişlər». Bu fikri erməni müəllifi Vermişev təsdiq edir.
Vermişev X.A. «Materialı dlya istorii qruzino-armyanskix otnoşeniy». SPB., 1904. s. 69

*  *  *

        Bu fikri çağdaş erməni alimi A.Perixanyan da təsdiq edərək yazır ki, o zaman «məbəd fahişəliyi – əyanlardan tutmuş qullarədək cəmiyyətin bütün təbəqələrinin iştirak etdiyi bir mərasim qaydası idi».
Başqa bir erməni alimi Kapançyan qədim zamanlarda erməni çarlarının fahişəliyə bərabər başqa bir xüsusiyyətini də qeyd edirdi. O, yazırdı ki, «Hayasa çarı öz doğma bacısı ilə evlənmişdi».
Perixanyan A.Q. «Xramovıe obıedineniya Maloy Azii i Armenii».
M., 1959, s. 129
Kapançiyan Q. Xayasa, s. 119

*  *  *

        Erməni alimi Xaçaturyan isə bu adətin miladın əvvəllərində erməni çarları arasında yaşadığını qeyd edir.
Xaçatryan A. «İstorii Armenii və klinopisnıy period». Yerevan,
1933. s. 49

*  *  *
        Qeyd etmək lazımdır ki, erməni soy adları içərisində erməni mənşəli sözlər də olduqca azdır. Bunu bu sahə üzrə mütəxəssis olan erməni alimi Avetisyan da təsdiq edir. O yazır: «Erməni soy adlarının yalnız 26,3 faizi orijinal erməni dilindən yaranmış, qalan adların 194-ü fars, 113-ü Türk, 111-i ərəb, 60-ı yunan, 54-ü yəhudi, 44-ü digər dillərdən götürülmüşdür».
Avetisyan T.M. «Erməni soyadları». (ermənicə), İrəvan, 1987, s. 112-114

*  *  *

        Əslində ermənilərin «Hayastan» adı XX əsrin 20-ci illərində yaranmışdır və bus öz mili, etnik termin kimi deyil, siyasi termin kimi işlədilmişdir. Kapançyan başqa bir erməni alimi A.Xaçaturyanı tənqid edərək yazırdı: «A.Xaçaturyan özünün «Ərməniyə tarixi mixi yazıları dövründə» adlı kitabında Hayasa ölkəsinin ermənilərlə əlaqələri haqqında danışır. Lakin onun Hayasanı erməni Hayastan (Hayas+tun («ev»), yəni «hayasalıların evi») termini ilə müqayisəsi, tutuşdurması erməni qramatik normalarının əksinə olaraq açıq akkomodasiyadır, uydurma etmiologiyadır».

Kapançyan Q. Xayasa., s. 163.

*  *  *

        Musa Xorenli yazırdı ki, «indii olduğu kimi, keçmişdə də qədim hayların elmlərə, şifahi ötürülən mahnılara həvəsləri olmayıb. Ona görə də kəmağıl, nadan və vəhşi adamlar haqqında danışmaq artıqdır».
İstoriya Armenii Moiseya Xorenskoqo. M., 1893, s. 4

*  *  *

        E.ə. VII əsrdə qədim Türk mənşəli kəmərlər (kimmerlər) Qara dənizin şimal çöllərindən hərəkət edərək Kür-Araz ovalığına və indiki Ermənistan ərazisinə gəldilər. Təsadüfi deyil ki, erməni mənbələrinin də etiraf etdiyi kimi, indiki Ermənistan ərazisində skiflərə (yəni saklara) aid əşyalar 29 abidədə (onların 11-i yaşayış yerləridir) tapılmışdır. Bu bir həqiqətdir ki, indiki Ermənistan ərazisi bütünlüklə sak padşahlığına aid olmuşdur. Erməni müəllifi S.Yeremyan yazırdı ki, saklar Kür-Araz ovalığını tutaraq kimmerləri oradan sıxışdırdıqdan sonra Ararat vadisinə, oradan da Urmiya gölü hövzəsinə keçmişlər. (1)
        Kapançyana görə, «Hayasa» ölkəsinin cənubunda və cənub-şərqində hərəkatın başında saklar dururdular. (2) Bu fikri daha da inkişaf etdirən görkəmli gürcü alimi Q.A.Melikişvili indiki Ermənistan ərazisinə qədim Türk torpaqları olmasını təsdiq edərək yazırdı ki, İrəvan və Sevan (XX əsrin 20-ci illərinədək erməni qaynaqlarında bu gölün adı Türkcə olduğu kimi Göyçə qeyd olunmuşdur) bölgələrində skif tipli əşyaların tapılması orada kimmerlərin və sakların yaşadıqlarını göstərir. (3)
        1.    Eremyan S.T. Naşestvie kimmeriyçev i skifskix plemen i borba Urartu i Assirii protiv  koçevnikov. – «İstoriko-filoloqiçeskiy jurnal», 1968, N 2. s. 93-94
        2.    Kapançyan Q. İstoriko-linqvistiçeskie rabotı k naçalnoy istorii armyan – Drevnaya Malaya Aziya. Erevan, 1956, s. 150.
        3.    Melikişvili Q.A. K istorii drevney Qruzii., s. 225.

*  *  *

        Məlum olduğu kimi Sak padşahlığı Şimali Azərbaycan və indiki Ermənistan (Qərbi Azərbaycan) ərazilərini əhatə edirdi. Deməli indiki Ermənistan ərazisində ilk dövlət qurumu qədim Türk mənşəli Sak padşahlığı olmuşdur. «Bibliya»da bu padşahlıq «Aşkenaz» adlanır. V əsr erməni tarixçisi Koryonun «Haylar Aşkenazın (skif) nəslindəndir» məlumatı da bununla əlaqədardır. Bu fikri Kapançyan da təsdiq edir.
Kapançyan Q. Xayasa., s. 151.

*  *  *

        Musa Xorenli ermənilər (yəni özlərini “hay” adlandıranlar) barəsində yazırdı ki, “biz (yəni haylar) kiçik, azsaylı, zəif və çox hallarda özgələrinin hakimiyyəti altında yaşayan xalqıq”.
İstoriya Armenii Moiseya Xorenskoqo. M, 1893, s. 4

*  *  *

        Erməni alimi Hovannesyanın etiraf etdiyi kimi, “qədim dövrlərdə qısa bir zaman kəsiyindən savayı Kilikyadan Qafqaza qədər olan torpaqlar heç vaxt ermənilərə məxsus olmamışdır”.
Ricard G. Hovannisian. The republic of Armenia. Los An-s, vol. 2, p. 332

*  *  *

        “Erməni xalqının tarıxı” kitabında qeyd olunur ki, “Tiqranın, Artaşesin, Artavazdın və başqalarının erməni olduğunu hələ heç kim heç nə ilə sübut etməyibdir”.
İstoriya armyanskoqo naroda., s. 80

*  *  *

        Qərbi Azərbaycanda tarixən ermənilərin dövlətlərinin olmadığını tanınmış erməni alimi B.İşxanyan da etiraf etmişdir. O, yazırdı ki, “ermənilər, həmçinin Qafqaz ərazisinin müxtəlif hissələrində yalnız son əsrlər ərzində yayılmışlar”.
İşxanyan B. Narodnosti Kavkaza (Statistiko-ekonomiçeskoe issledovanie), Petroqrad, 1916, s. 16

*  *  *

        Artaşdan sonra hakimiyyət oğlu Artavaza keçdi. Antik müəllif Yuliy Kapitoli onu Artabast kimi yazır. Bu ad da qədim Türkcə “aeda” – şux, oynaq, itiqaçan, cəld və “bas” – başçı sözlərindən ibarətdir. Bunu biz demirik, bunu tanınmış erməni alimi Sevortyan deyir.
Sevortyan E.V. Etimoloqiçeskiy slovar Tyurkskix yazıkov. t. 1, M., 1974, c. 172-173.

*  *  *

        Yolunu azmış erməni yazarlarını düz yola dəvət edən görkəmli erməni alimi İşxanyan yazırdı ki, “qədim-tarixi mənada ermənilərin həqiqi vətəni “Böyük Ərməniyə” Kiçik Asiyada, yəni Rusiya (çar Rusiyası nəzərdə tutulur – A.M.) hüdudlarından kənarda yerləşir.
İşxanyan B. Narodnosti., s. 18.

*  *  *

        Tatsit yazırdı ki, “ermənilər özlərinin ikiüzlü davranışı ilə gah bu, gah da digər tərəfin silahlı qüvvəsini dəvət edirdilər, öz torpaqlarının vəziyyətinə görə, xasiyyətlərinin oxşarlığına görə parfiyalılara yaxın dururlar, onlarla nigah əlaqələrilə qarışmışlar, azadlıq onlara yaddır, daha çox qulçuluğa meyl edirlər”.
Taçit Korneliy. Soçineniya. t. 2, SPB., 1887, s. 395-396.

*  *  *

        Musa Xorenli I əsrdə Ərməniyənin qərbinə təyin olunmuş hakimin Qork adlandığını yazır. (1) Musa Xorenlinin əsərində sadalanan Ərməniyə əyalətlərinin və oralara Tiridad tərəfindən təyin olunmuş şəxslərin adlarının hamısı Türkcədir.
Musa Xorenli alban hökmdarı Aranın (Ərənin) Kürdən cənubdakı əraziyə hakim təyin edilməsindən danışır (2) və qeyd edir ki, Kür-Araz ovalığı artıq Ərənə verildiyinə görə, onun nəslindən olan digər ərlərə yalnız indiki Ermənistan ərazisindən vilayətlər verilə bilərdi. Göründüyü kimi, Ermənistan ərazisində Türk mənşəli hakimlər tərəfindən idarə olunurdu. Bu hakimlər isə şübhəsiz, orada yaşayan Türksoylu tayfaların başçıları idilər.
M.Xorenskiy. II kn. Ql. 8.

*  *  *
        E.ə. III əsrdə Cənubi Monqolustanda yaranmış Syunnu tayfa ittifaqı sonralar qüdrətli köçəri dövlətə çevrilmişdi. Daxili mübarizə gedişində I əsrda iki hissəyə parçalanan Syunnunun bir qolu ilk yaşayış yerini tərk edərək qədim Azərbaycan torpağı olan Zəngəzur mahalında məskən salmışdı.
Sisakan əhalisinin Türk mənşəli saklar olması Stepan Orbelianın (XIII əsr) “sisaklar təkcə syuninin yox, həm də albanların əcdadlarıdır, hətta onlara nisbətən daha qədimdir” (1) ifadəsindədən də görünür. Bi fikri həmçinin görkəmli erməni tarixçisi Gevorkov Adons da etiraf etmişdir. O, qədim yazılı mənbələrə əsaslanaraq yazırdı ki, “Syunik Ərməniyənin tərkibinə daxil olsa da ayrılma meyllərilə fərqlənirdi. Bunu hər şeydən əvvəl ölkənin etnik xüsusiyyətilə əlaqələndirmək lazımdır”. (2) O qeyd edirdi ki, “Prokopi də sunitlərin, daha doğrusu syuniklilərin fars-armenlərdən ayrı xalq olduğunu göstərir. (3)
1.    Stepanos Orbelian. İz istorii roda Sisakan. Nauçnıy arxiv instituta istorii AN Azerbaydjana. İnv. N 1274
2.    Adonç N. Armeniya v epoxu Yustiniana. M. 1968, s. 421
3.    Adonç N. Tam je., s. 221

*  *  *

        V əsr erməni tarixçisi Favst Büzəndin sözlərinə görə, ermənilər yalnız zahirən “xristian adını” qəbul etmişdilər, bütpərəstlik isə ictimai-siyasi həyatın müxtəlif sahələrində hələ də özünü göstərməkdə davam edirdi.
Nalbandyan V.S. Armyanskaya literatura. M., 1976, s. 18

*  *  *

        “Erməni xalqının tarixi”ndə deyilirdi ki, “Xristianlığın zorla bərqərar edilməsi, onun başqa ideologiyalara son dərəcə dözümsüz münasibəti erməni mədəniyyətinin inkişafına hədsiz mənfi təsir göstərib”.
İstoriya armyanskoqo naroda., s. 89

*  *  *

        Erməni tarixçisi Favst Büzənd yazırdı ki, Arşak sülaləsindən hökmdar olan Varazdat (374-380) daxili çəkişmələrlər əlaqədar Romaya qaçdıqda ölkənin başında Manvel Mamikonyan dururdu. Varazdatın oğlu Pap Manvelin qardaşı Muşeli öldürən zaman Manvel ona demişdi: “Biz (yəni çinlilər) sizin qullarınız deyilik, sizinlə yoldaşıq və hətta sizdən yüksəkdəyik. Belə ki, bizim əcdadlarımız çinlilərin ölkəsinin (Çin Türküstanı nəzərdə tutulur) hökmdarları olmuşlar və qardaşlar arasında yaranmış çəkişmə nəticəsində bir daha qan tökülməsinə yol verməmək üçün oradan (yəni Çin Türküstanından) uzaqlaşmışıq ki, dincliyə nail olaq və gəlib burada (yəni Ərməniyədə) məskunlaşmışıq”.
Favst Byuzand. Kn. 5, ql. 34.

*  *  *

        Ermənilərə Bizans ərazisində qeyri-sabitlik amilinin daşıyıcıları, fitnə-fəsad, qarışıqlıq törədən xəyanəykar ünsürlər kimi baxırdılar. Bunu görkəmli erməni tarixçisi H.Adons da təsdiq edirdi. O yazırdı: “Belə qiymətli bir məlumat var ki, Yustinianın yaxın xələflərindən biri, erməni nahararlığı və onların ordusunun ünvanına İran hökmdarına ittihamedici məktub göndərib. Öz aramızdır imperator yazıb ha, ermənilər etibarsız və imansız xalqdır, bizim aramızda yaşayırlar və ara qarışdırırlar. Gəlin şərtləşək, mən özümüzünküləri (yəni Bizans ərazisindəki erməniləri – A.M.) toplayıb göndərim Trakiyaya, sizsə özününküləri (yəni Sasani ərazisindəki erməniləri – A.M.) toplayıb əmr edin aparsınlar şərqə. Əgər onlar orada ölərlərsə, onda düşmənlər ölər, əgər öldürərlərsə, onda bizim düşmənlərimizi öldürərlər və biz də əmin-amanlıqda yaşayarıq”.
Adonç Q. Armeniya v epoxu Yustiniana., c. 206-207

*  *  *

        Maraqlıdır ki, erməni tarixçiləri Mamiqun sərkərdələri barəsində çox yazmaqdan çəkinirlər. Bu sərkərdələr Ərməniyə uğrunda canlarından keçsələr də, qürurlarını saxlayır və özlərini Arşak sülaləsindən üstün sayırdılar. Təsadüfi deyildi ki, erməni alimi Yüzbaşyan yazırdı ki, “Vardan Mamikonyan xristianlıqdan üz döndərmişdi”.
Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstva epoxi baqratidov i Vizantiya IX-XI vv. M., 1988

*  *  *

        Xəlifə Əbdül Məlik alban kilsəsini ləğv edərək xristian albanları erməni kilsəsinə və katalikosa tabe etdi. Bu dövrdən etibarən erməni kilsəsi tərəfindən qədim alban mədəniyyətinin sistemli şəkildə məhv edilməsi prosesi başladı. Bunu erməni müəllifi Ter-Qriqoryan da təsdiq edir. O yazırdı ki, “Musa Kaqanvatsinin (alban tarixçisi) əsəri bizə qədər olduğu kimi gəlib çatmayıb. Onu tərcumə edib üzünü köçürən erməni rahibləri erməni katalikoslarının göstərişilə köçürmə zamanı bilə-bilə mətndə çoxlu təhriflərə yol vermişdilər”.
Ter-Qriqoryan. Borba Arçaqa s arabskimi zaxvatçikami v IX veke. B., 1942, s. 42

*  *  *

        Erməni tarixçisi Y.A.Manandyan yazırdı ki, “Vardan tarixində müsəlman əmirlərinin erməni kilsəsinə və xristian əhaliyə dözümlü münasibətinə dair aydın məlumat var”.
Manandyan Y.A. O torqovle i qorodax Armenii v svyazi s mirovoy torqovley drevnix vremen. Erivan, 1954, c. 274

*  *  *

        Tanınmış alman alimi Adam Mets yazırdı ki, “ermənilər ağlar içərisində ən pis qullardır, onlar zərif qamətli, amma eybəcər ayaqlara malikdirlər, abır-həyaları yoxdur, oğurluqları çox yayılmışdır, onların xasiyyəti, dilləri kobuddur. Əgər sən qul-ermənini heç olmazsa bir saat işsiz qoysan, o vaxt onun təbiəti dərhal onu pis işlərə sürükləyəcəkdir. O dəyənək altında və qorxudan yaxşı işləyir. Əgər sən onun tənbəllik etdiyini görsən, bu ümumiyyətlə yorğunluqdan deyil, yalnız ona zövq verməsindən irəli gəlir. O vaxt dəyənəyi götürmək, onu kötəkləmək və istədiyin işi ona gördürməyə məcbur etməlisən”.
Adam Meç. Musulmanskiy renessans. M., 1973, s. 144

*  *  *

        Musa Xorenli yazırdı ki, 704-cü ildə ərəb xilafətinin köməyilə erməni kilsəsi alban kilsəsini özünə tabe edən zaman albanların tarixinə dair alban yazısı ilə yazılmış hər nə varsa hamısını yandırmışdı.
Moisey Xorenaçi. İstoriya Aqvanii. kn. 1, ql. 12

*  *  *

        Bizans tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə hərbi və iqtisadi-maliyyə idarəçiliyi baxımından fem adlanan inzibati vahidlər yaradılmışdı. Yüzbaşyan yazırdı ki, “Fem quruluşunun bərqərar olması ilə “Böyük Ərməniyə” İveriyanın bir hissəsi oldu” (1). Bu fikirdən aydın olur ki, kiçik ərazi böyük ərazinin bir hissəsi olur, yəni ermənilərin ağız dolusu söylədikləri “Böyük Ərməniyə” o qədər də böyük ərazini əhatə etmirdi. Buna görə də onu İveriyanın tərkibinə daxil etmişdilər. Bu fikrə başqa bir səhifədə aydınlıq gətirən Yüzbaşyan qeyd edirdi ki, “Dəclə çayının qərbindəki ərazilər Kiçik Ərməniyə, şərqindəki ərazilər isə “Böyük Ərməniyə” adlanırdı” (2).
1.    Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstva... c. 195
2.    Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstvo... c. 22

*  *  *

        Bu dövrdə ermənilər arasında hannibalizm (adam əti yemək) halları da olmuşdu. Erməni mənbələrinin məlumatına görə, ermənilər soydaşlarının ətini, yəni təqribən 326-408 qram ağırlığında adam ətini 100 dekana satırdılar. Ermənilər hətta adam ətini konservləşdirilmiş halda da satırdılar.
Armyanskie istoçniki o monq... s. 27


*  *  *

        Bu dövrdə ermənilər arasında hannibalizm (adam əti yemək) halları da olmuşdu. Erməni mənbələrinin məlumatına görə, ermənilər soydaşlarının ətini, yəni təqribən 326-408 qram ağırlığında adam ətini 100 dekana satırdılar. Ermənilər hətta adam ətini konservləşdirilmiş halda da satırdılar.
Armənskie istoçniki o monq... s. 27

*  *  *

        Erməni tarixçiləri Sultan Məhəmməd Xudabəndənin 1308-ci ildə Sis şəhərinə hücumunu, elxani sərkərdəsinin Haysumu və onun qardaşlarını öldürməsi faktını şişirdərək ermənilərə qarşı guya kütləvi qırğın törədildiyini qeyd edirlər.
Babaən L.O. Soüialğno-gkonomiçeskaə politiçeskaə istoriə
Armenii v XIII-XIV vekax. M., 1969, s. 168.

*  *  *

        Bu hadisələrdən bir neçə əsr sonra erməni yazıçısı bununla əlaqədar olaraq yazmışdı ki, “həqiqi qurtuluş daxildən gəlməlidir, çünki biz daxilən xəstəyik”.
Ovanes Tumanən. İzbrannaə proza. Grevan, 1977, s.201.

*  *  *

        Erməni klerikal irticasının və amerikalı missionerlərin Türkiyədəki əməllərini ifşa edən M.Nalbəndyan 1861-ci ildə yazırdı: “Erməni katolik ruhani pastoru Qasunyan çoxdan bəri vilayətlərdə ermənilərə fransız hökumətinin güclü himayəsini verməyi vəd edərək qiyamlar təşkil edir, həmçinin Amerika missionerləri də ciddi səylə fəaliyyət göstərirdilər”.
Nalbandən M. Soçineniə. t. 2, M, 1947, s. 357.

*  *  *

        Zeytun üsyanından bir il sonra, yəni 1863-cü ildə erməni tarixçisi Stepan Papazyan yazırdı ki, Rusiya erməniləri Osmanlı ermənilərinin malik olduqları azadlığın dörddə birinə malik deyildir”, “bizim millətimiz, azadfikirli, xeyirxah Osmanlı dövləti tərəfindən imtiyazlara layiq görülmüş, rusların yalan və aldadıcı şərtlərinə qulaq asmamışdır və biz xoşbəxtik ki, millətimizin böyük hissəsi Osmanlı təbəəliyi altındadır. Bunun nəticəsində o təhlükəsiz olacaq və uzun ömür sürəcəkdir”.
Papazən S. Uçebnik naüionalcnoy istorii. Konstantinopolc, 1863.

*  *  *

        Erməni tarixçisi Mikaelyan haqlı olaraq belə bir qənaətə gəlirdi ki, “orta əsrlərdə səlibçilərin istilaçılıq siyasəti kimi yeni dövrdə Avropa dövlətlərinin siyasətləri də, səlib yürüşləri dövründə papaların diplomatiyası da erməni xalqına yalnız bədbəxtlik və iztirablar gətirmişdir”.
Mikaelən Q.Q. İstoriə Kilikiysqoq…, s. 138.

*  *  *

        “Erməni xalqının tarixi”ndə deyilirdi ki, “Xristianlığın zorla bərqərar edilməsi, onun başqa ideologiyalara son dərəcə dözümsüz münasibəti erməni mədəniyyətinin inkişafına hədsiz mənfi təsir göstərib”.
İstoriya armyanskoqo naroda., s. 89

*  *  *

        Erməni tarixçisi Favst Büzənd yazırdı ki, Arşak sülaləsindən hökmdar olan Varazdat (374-380) daxili çəkişmələrlər əlaqədar Romaya qaçdıqda ölkənin başında Manvel Mamikonyan dururdu. Varazdatın oğlu Pap Manvelin qardaşı Muşeli öldürən zaman Manvel ona demişdi: “Biz (yəni çinlilər) sizin qullarınız deyilik, sizinlə yoldaşıq və hətta sizdən yüksəkdəyik. Belə ki, bizim əcdadlarımız çinlilərin ölkəsinin (Çin Türküstanı nəzərdə tutulur) hökmdarları olmuşlar və qardaşlar arasında yaranmış çəkişmə nəticəsində bir daha qan tökülməsinə yol verməmək üçün oradan (yəni Çin Türküstanından) uzaqlaşmışıq ki, dincliyə nail olaq və gəlib burada (yəni Ərməniyədə) məskunlaşmışıq”.
Favst Byuzand. Kn. 5, ql. 34.

*  *  *

        Ermənilərə Bizans ərazisində qeyri-sabitlik amilinin daşıyıcıları, fitnə-fəsad, qarışıqlıq törədən xəyanəykar ünsürlər kimi baxırdılar. Bunu görkəmli erməni tarixçisi H.Adons da təsdiq edirdi. O yazırdı: “Belə qiymətli bir məlumat var ki, Yustinianın yaxın xələflərindən biri, erməni nahararlığı və onların ordusunun ünvanına İran hökmdarına ittihamedici məktub göndərib. Öz aramızdır imperator yazıb ha, ermənilər etibarsız və imansız xalqdır, bizim aramızda yaşayırlar və ara qarışdırırlar. Gəlin şərtləşək, mən özümüzünküləri (yəni Bizans ərazisindəki erməniləri – A.M.) toplayıb göndərim Trakiyaya, sizsə özününküləri (yəni Sasani ərazisindəki erməniləri – A.M.) toplayıb əmr edin aparsınlar şərqə. Əgər onlar orada ölərlərsə, onda düşmənlər ölər, əgər öldürərlərsə, onda bizim düşmənlərimizi öldürərlər və biz də əmin-amanlıqda yaşayarıq”.
Adonç Q. Armeniya v epoxu Yustiniana., c. 206-207

*  *  *

        Maraqlıdır ki, erməni tarixçiləri Mamiqun sərkərdələri barəsində çox yazmaqdan çəkinirlər. Bu sərkərdələr Ərməniyə uğrunda canlarından keçsələr də, qürurlarını saxlayır və özlərini Arşak sülaləsindən üstün sayırdılar. Təsadüfi deyildi ki, erməni alimi Yüzbaşyan yazırdı ki, “Vardan Mamikonyan xristianlıqdan üz döndərmişdi”.
Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstva epoxi baqratidov i Vizantiya IX-XI vv. M., 1988

*  *  *

        Xəlifə Əbdül Məlik alban kilsəsini ləğv edərək xristian albanları erməni kilsəsinə və katalikosa tabe etdi. Bu dövrdən etibarən erməni kilsəsi tərəfindən qədim alban mədəniyyətinin sistemli şəkildə məhv edilməsi prosesi başladı. Bunu erməni müəllifi Ter-Qriqoryan da təsdiq edir. O yazırdı ki, “Musa Kaqanvatsinin (alban tarixçisi) əsəri bizə qədər olduğu kimi gəlib çatmayıb. Onu tərcumə edib üzünü köçürən erməni rahibləri erməni katalikoslarının göstərişilə köçürmə zamanı bilə-bilə mətndə çoxlu təhriflərə yol vermişdilər”.
Ter-Qriqoryan. Borba Arçaqa s arabskimi zaxvatçikami v IX veke. B., 1942, s. 42

*  *  *

        Erməni tarixçisi Y.A.Manandyan yazırdı ki, “Vardan tarixində müsəlman əmirlərinin erməni kilsəsinə və xristian əhaliyə dözümlü münasibətinə dair aydın məlumat var”.
Manandyan Y.A. O torqovle i qorodax Armenii v svyazi s mirovoy torqovley drevnix vremen. Erivan, 1954, c. 274

*  *  *

        Tanınmış alman alimi Adam Mets yazırdı ki, “ermənilər ağlar içərisində ən pis qullardır, onlar zərif qamətli, amma eybəcər ayaqlara malikdirlər, abır-həyaları yoxdur, oğurluqları çox yayılmışdır, onların xasiyyəti, dilləri kobuddur. Əgər sən qul-ermənini heç olmazsa bir saat işsiz qoysan, o vaxt onun təbiəti dərhal onu pis işlərə sürükləyəcəkdir. O dəyənək altında və qorxudan yaxşı işləyir. Əgər sən onun tənbəllik etdiyini görsən, bu ümumiyyətlə yorğunluqdan deyil, yalnız ona zövq verməsindən irəli gəlir. O vaxt dəyənəyi götürmək, onu kötəkləmək və istədiyin işi ona gördürməyə məcbur etməlisən”.
Adam Meç. Musulmanskiy renessans. M., 1973, s. 144

*  *  *

        Musa Xorenli yazırdı ki, 704-cü ildə ərəb xilafətinin köməyilə erməni kilsəsi alban kilsəsini özünə tabe edən zaman albanların tarixinə dair alban yazısı ilə yazılmış hər nə varsa hamısını yandırmışdı.
Moisey Xorenaçi. İstoriya Aqvanii. kn. 1, ql. 12

*  *  *

        Bizans tərəfindən işğal olunmuş ərazilərdə hərbi və iqtisadi-maliyyə idarəçiliyi baxımından fem adlanan inzibati vahidlər yaradılmışdı. Yüzbaşyan yazırdı ki, “Fem quruluşunun bərqərar olması ilə “Böyük Ərməniyə” İveriyanın bir hissəsi oldu” (1). Bu fikirdən aydın olur ki, kiçik ərazi böyük ərazinin bir hissəsi olur, yəni ermənilərin ağız dolusu söylədikləri “Böyük Ərməniyə” o qədər də böyük ərazini əhatə etmirdi. Buna görə də onu İveriyanın tərkibinə daxil etmişdilər. Bu fikrə başqa bir səhifədə aydınlıq gətirən Yüzbaşyan qeyd edirdi ki, “Dəclə çayının qərbindəki ərazilər Kiçik Ərməniyə, şərqindəki ərazilər isə “Böyük Ərməniyə” adlanırdı” (2).
3.    Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstva... c. 195
4.    Yüzbaşyan K.N. Armyanskie qosudarstvo... c. 22

*  *  *

        Bu dövrdə ermənilər arasında hannibalizm (adam əti yemək) halları da olmuşdu. Erməni mənbələrinin məlumatına görə, ermənilər soydaşlarının ətini, yəni təqribən 326-408 qram ağırlığında adam ətini 100 dekana satırdılar. Ermənilər hətta adam ətini konservləşdirilmiş halda da satırdılar.
Armyanskie istoçniki o monq... s. 27

Bu yazı 1680 dəfə oxunmuşdur.

Çap et Paylaş Yaddaş qeydi Dosta göndər Share


Şərh


Ad və soyadınız* :
E-mail* :
Veb saytınız:
Şərhiniz* :